از لحاظ اندازه می توان متغیر ها را به دو نوع کمی و کیفی تقسیم کرد.

متغیر های کمی: به صورت عدد نوشته می شود( سن و آزمون پیشرفت تحصیلی )

متغیر های کیفی: به صورت غیر عددی نوشته می شود (جنس، رنگ مو و ... )

ویژگی های متغیر در یک پژوهش ممکن است در پژوهش دیگر ثابت باشند مانند پژوهشگری که دانش آموزان 15 ساله را انتخاب می کند سن را ثابت گرفته است.

متغیر ها بر اساس نقشی که در پژوهش دارند به دو دسته مستقل و وابسته تقسیم می شوند.

متغیر مستقل: متغیر پیش فرض و از طریق آن،تغییرات متغیر وابسته اندازه گیری می شود. محقق آن را دستکاری می کند تا تاثیرات آن بر تغییرات متغیر وابسته مشخص شود.

متغیر وابسته: ارزش و مقدار آن به متغیر مستقل بستگی دارد. در اختیار محقق نیست و محقق نمی تواند درر آن دخل تصرف و دستکاری به عمل آورد.

نوع دیگر متغیر ها، متغیر های پیوسته و گسسته هستند.

متغیر گسسته: مجموعه ای از ارزش های معین به آن اختصاص داده می شود (تعداد اعضای خانواده ). ارزش های موجود بین دو مقدار یا دو ارزش دارای معنی ومفهوم نیست. می تواند به صورت کیفی(جنس، وضعیت تاهل و... ) و هم به صورت کمی ( تعداد دانش آموزان یک کلاس ) باشد.

متغیر پیوسته: هر ارزش یا مقدار (اعشاری، کسری )را می توان به آن اختصاص داد. طبیعتا کمی است. در بعضی پژوهش ها متغیر هایی که به صورت پیوسته هستند به صورت گسسته بحث می شوند. به عنوان مثال سن که یک متغیر پیوسته است به صورت رده های سنی تقسیم شود.

بر اساس تعداد ارزش ها یا عددی که به متغیر ها داده می شودمتغیر ها به دو ارزشی و چند ارزشی تقسیم می شوند.

متغیر های دو ارزشی (دو بخشی): به آنها فقط دو ارزش یا دو عدد داده می شود. مانند: جنس.

متغیر های چند ارزشی: بیش از دو عدد یا ارزش به آن داده می شود. مانند: سطح تحصیلات.

متغیر تعدیل کننده: به منظور توصیف متغیر مستقل معینی به کار برده می شود و دومین متغیر مستقل که به خاطر تعیین تاثیر آن در رابطه بین اولین متغیر مستقل و متغیر وابسته ی انتخاب شده مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. برای مثال همبستگی بین سن و رکورد سرعت در نزد دانشجویان پسر کمتر از دانشجویان دختر است، سن متغیر مستقل، رکورد متغیر وابسته و جنس متغیر تعدیل کننده است.

متغیر کنترل: بعضی متغیر ها هستند که به متغیر های مستقل و وابسته تاثیر می گذارند و با ید آنها را ثابت و خنثی نگه داشت. به این متغیر ها که تاثیر آنها باید خنثی و حذف شود متغیر کنترل نامیده می شود. هنگامی که متغیر کنترل حذف یا خنثی می شود، تاثیر متغیر تعدیل کننده مورد مطالعه قرار می گیرد.

متغیر مزاحم: متغیر هایی که تا به حال بحث شد متغیر های عینی و واقعی (قابل مشاهده و اندازه گیری و دستکاری) هستند. اما متغیر مزاحم بر عکس آنها به صورت فرضی بر پدیده تاثیر می گذارد وقابل اندازه گیری و دستکاری نیست و تاثیر آن باید از طریق متغیر های مستقل و تعدیل کننده بر رویدادهای قابل مشاهده مشخص شود.همچنین تحت تاثیر متغیر های مستقل، تعدیل کننده و کنترل قرار دارد و برمتغیر وابسته تاثیر می گذارد. این متغیر باعث کاهش تعمیم پذیری یافته پژوهشی می شود.